Diagnoza ADHD u osoby dorosłej wymaga sprawdzenia nie tylko tego, czy występują objawy nieuwagi, nadruchliwości lub impulsywności. Ważne jest również, od kiedy te trudności są obecne, jak wpływają na codzienne życie i czy nie można ich lepiej wyjaśnić innymi przyczynami, np. lękiem, depresją, przewlekłym przeciążeniem, trudnościami osobowościowymi, zaburzeniami snu lub cechami ze spektrum autyzmu.
W HOLiS-TERA prowadzimy psychologiczną diagnostykę ADHD u osób dorosłych. Proces obejmuje wywiad diagnostyczny, narzędzia kwestionariuszowe, analizę funkcjonowania pacjenta, podstawowe różnicowanie kliniczne, pisemną opinię oraz omówienie wyników.
Diagnoza może być pomocna, gdy od dłuższego czasu pojawiają się trudności w takich obszarach jak:
Do diagnozy często zgłaszają się osoby, które przez wiele lat radziły sobie dzięki dużemu wysiłkowi, kontroli, presji albo perfekcjonizmowi, ale z czasem zaczęły odczuwać coraz większe przeciążenie. Część pacjentów zgłasza się również po diagnozie ADHD u dziecka, gdy zaczyna rozpoznawać podobne trudności u siebie.
Pakiet diagnostyczny obejmuje kilka etapów.
Pierwsze spotkanie służy omówieniu zgłaszanych trudności, aktualnego funkcjonowania oraz celu diagnozy. Podczas konsultacji zbierane są informacje dotyczące m.in. pracy, nauki, relacji, codziennych obowiązków, organizacji czasu, regulacji emocji i dotychczasowych sposobów radzenia sobie.
Ważnym elementem jest także wstępna ocena, czy obraz trudności rzeczywiście wskazuje na potrzebę diagnostyki ADHD, czy wymaga przede wszystkim innego kierunku pomocy lub szerszego różnicowania.
W procesie wykorzystywany jest ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny DIVA-5. Pozwala on przeanalizować objawy ADHD zarówno z perspektywy obecnego funkcjonowania, jak i wcześniejszych etapów życia.
W diagnozie dorosłych ważne jest ustalenie, czy trudności były obecne już w dzieciństwie lub okresie szkolnym, nawet jeśli nie zostały wtedy rozpoznane. Pomocne mogą być wspomnienia pacjenta, informacje od bliskich osób, dawne świadectwa, opinie szkolne lub wcześniejsza dokumentacja psychologiczna.
W pakiecie podstawowym mogą zostać wykorzystane m.in.:
Dobór narzędzi zależy od obrazu klinicznego pacjenta. Sam wynik testu nie jest diagnozą. Wyniki są interpretowane razem z wywiadem, historią życia, aktualnym funkcjonowaniem i obserwacją kliniczną.
Po zebraniu danych specjalista analizuje, czy zgłaszane objawy odpowiadają obrazowi ADHD, czy mogą wynikać z innych trudności albo współwystępować z nimi.
W różnicowaniu uwzględnia się m.in.:
Po zakończeniu procesu pacjent otrzymuje pisemną opinię psychologiczną. Opinia zawiera podsumowanie zgłaszanych trudności, zastosowanych metod, najważniejszych wyników, wniosków diagnostycznych oraz zaleceń.
Ostatnim etapem jest wizyta omawiająca. Podczas spotkania pacjent otrzymuje wyjaśnienie wyników, może zadać pytania i omówić dalsze kroki.
Jeżeli wskazana jest konsultacja psychiatryczna, psychoterapia, psychoedukacja lub dalsza diagnostyka, zostaje to omówione podczas wizyty podsumowującej.
Pakiet podstawowy diagnozy ADHD u osoby dorosłej obejmuje:
Koszt pakietu podstawowego: 1000 zł
U części osób obraz trudności jest bardziej złożony. W takiej sytuacji podstawowa diagnoza ADHD może zostać rozszerzona o dodatkowe elementy. Zakres rozszerzenia jest ustalany indywidualnie po konsultacji diagnostycznej.
Rozszerzenie może być wskazane, gdy poza trudnościami typowymi dla ADHD pojawiają się także:
Przesiewowa ocena cech ze spektrum autyzmu nie jest pełną diagnozą ASD. Jej celem jest określenie, czy istnieją wskazania do dalszej, pogłębionej diagnostyki w tym kierunku.
Koszt rozszerzenia: 200 zł
Rozszerzenie o ocenę osobowości może być pomocne, gdy trudności pacjenta dotyczą głównie utrwalonych sposobów przeżywania i reagowania, relacji, obrazu siebie, regulacji emocji, impulsywności lub powtarzających się schematów funkcjonowania.
Taki moduł może pomóc lepiej odróżnić objawy ADHD od trudności wynikających z osobowości albo opisać ich współwystępowanie.
Zakres oceny osobowości jest ustalany indywidualnie i może obejmować dodatkowy wywiad, kwestionariusze oraz pogłębioną analizę funkcjonowania pacjenta.
Koszt rozszerzenia: 400 zł
Dodatkowe spotkanie może być potrzebne, gdy obraz objawów jest niejednoznaczny, pacjent posiada obszerną dokumentację, występują liczne objawy współwystępujące albo konieczne jest pogłębienie wywiadu.
Koszt dodatkowej konsultacji: 200 zł
Pakiet podstawowy dotyczy diagnozy ADHD u osób dorosłych. Nie obejmuje pełnej diagnozy spektrum autyzmu, pełnej diagnozy osobowości, diagnozy intelektu ani diagnostyki neuropsychologicznej.
Jeżeli w trakcie procesu pojawią się wskazania do szerszej diagnostyki, pacjent otrzyma taką informację oraz zalecenia dotyczące dalszych kroków.
Na pierwszą wizytę warto zabrać wcześniejszą dokumentację psychologiczną, psychiatryczną, neurologiczną lub opinie z poradni psychologiczno-pedagogicznej, jeśli pacjent je posiada.
Pomocne mogą być również dawne świadectwa szkolne albo informacje od bliskiej osoby, która pamięta funkcjonowanie pacjenta w dzieciństwie. Nie jest to jednak warunek rozpoczęcia diagnozy.
Diagnoza psychologiczna ADHD służy dokładnemu opisaniu funkcjonowania pacjenta, rozpoznaniu objawów, ich wpływu na codzienne życie oraz możliwych trudności współwystępujących. Na jej podstawie można zaplanować dalsze formy pomocy, psychoedukację, psychoterapię lub konsultację psychiatryczną.
Diagnoza osobowości służy lepszemu zrozumieniu tego, w jaki sposób osoba przeżywa siebie, buduje relacje, reaguje na napięcie, radzi sobie z emocjami i powtarzającymi się trudnościami. Nie chodzi wyłącznie o nazwanie zaburzenia. Ważne jest opisanie mechanizmów, które wpływają na codzienne funkcjonowanie, relacje, decyzje, obraz siebie i sposób reagowania w sytuacjach obciążenia.
W HOLiS-TERA prowadzimy diagnozę osobowości w dwóch wariantach: podstawowym oraz kompleksowym. Zakres badania dobierany jest do celu diagnozy, zgłaszanych trudności i obrazu klinicznego pacjenta.
Diagnoza może być pomocna, gdy trudności mają charakter powtarzalny i dotyczą kilku obszarów życia, na przykład relacji, emocji, pracy, podejmowania decyzji, obrazu siebie lub sposobu reagowania na stres.
Na diagnozę zgłaszają się osoby, które zauważają u siebie między innymi:
Diagnoza osobowości może być również przydatna wtedy, gdy objawy lękowe, depresyjne, psychosomatyczne albo trudności z koncentracją nie wyjaśniają w pełni problemów pacjenta.
Wersja podstawowa jest przeznaczona dla osób, które chcą lepiej zrozumieć swój sposób funkcjonowania i uzyskać ogólny obraz cech oraz trudności osobowościowych.
Badanie obejmuje wywiad diagnostyczny, analizę zgłaszanych trudności oraz zastosowanie kwestionariusza MMPI-2. Jest to rozbudowane narzędzie psychologiczne, które pozwala ocenić między innymi profil funkcjonowania emocjonalnego, sposób reagowania na stres, nasilenie wybranych objawów psychicznych, styl przeżywania siebie i relacji oraz możliwe obszary wymagające dalszej pracy.
Wersja podstawowa może być dobrym wyborem, gdy celem jest:
Koszt podstawowej diagnozy osobowości – 900 zł
Wersja kompleksowa jest przeznaczona dla osób, u których trudności są bardziej złożone, długotrwałe lub dotyczą wielu obszarów życia. Może być szczególnie pomocna wtedy, gdy pojawia się pytanie o zaburzenia osobowości albo konieczne jest dokładniejsze różnicowanie kliniczne.
Diagnoza kompleksowa obejmuje:
SCID-5-PD pozwala uporządkować diagnozę w odniesieniu do kryteriów zaburzeń osobowości. Dzięki temu diagnoza nie opiera się wyłącznie na kwestionariuszu, ale również na rozmowie klinicznej dotyczącej trwałych wzorców przeżywania, zachowania, relacji i regulacji emocji.
Po zakończeniu procesu pacjent otrzymuje pisemną opinię psychologiczną. Opinia zawiera opis zgłaszanych trudności, zastosowanych metod, wyników badania, wniosków diagnostycznych oraz zaleceń.
W przypadku diagnozy osobowości ważne jest nie tylko wskazanie możliwego rozpoznania, ale również opisanie sposobu funkcjonowania pacjenta. Taki opis może pomóc w lepszym zaplanowaniu psychoterapii, psychoedukacji lub dalszej diagnostyki.
Koszt kompleksowej diagnozy osobowości – 1300 zł
Diagnoza osobowości nie służy „przypisaniu etykiety” danego typu osobowości. Jej celem jest możliwie rzetelne opisanie sposobu funkcjonowania pacjenta: jego trudności, zasobów, utrwalonych wzorców reagowania oraz obszarów wymagających dalszej pracy.
Zakres diagnozy jest ustalany indywidualnie. W niektórych przypadkach wystarczająca może być wersja podstawowa, w innych zasadne jest przeprowadzenie diagnozy kompleksowej.
Diagnoza intelektu pozwala ocenić ogólny poziom funkcjonowania poznawczego oraz sprawdzić, czy rozwój zdolności intelektualnych przebiega harmonijnie. Badanie nie ogranicza się do jednego wyniku liczbowego. Ważne jest również to, jak osoba rozwiązuje zadania, które obszary są jej mocną stroną, a które mogą utrudniać naukę, pracę, samodzielność lub codzienne funkcjonowanie.
W HOLiS-TERA diagnoza intelektu może być prowadzona u dzieci, młodzieży i osób dorosłych z wykorzystaniem Skali Inteligencji Stanford-Binet 5.
Diagnoza może być pomocna, gdy pojawiają się pytania dotyczące możliwości poznawczych, trudności w nauce, nierównomiernego rozwoju albo potrzeby lepszego dopasowania wsparcia edukacyjnego, terapeutycznego lub zawodowego.
Badanie warto rozważyć między innymi wtedy, gdy występują:
U osób dorosłych diagnoza intelektu może być przydatna wtedy, gdy konieczne jest lepsze zrozumienie funkcjonowania poznawczego, różnicowanie trudności albo opisanie profilu możliwości w kontekście pracy, nauki, samodzielności lub dalszej pomocy psychologicznej.
Diagnoza obejmuje spotkanie diagnostyczne, przeprowadzenie badania testowego, analizę wyników oraz omówienie wniosków. W przypadku dzieci i młodzieży ważnym elementem może być również rozmowa z rodzicem lub opiekunem oraz analiza dostępnej dokumentacji szkolnej lub psychologicznej.
W badaniu wykorzystywana jest Skala Inteligencji Stanford-Binet 5. Narzędzie pozwala ocenić różne obszary funkcjonowania poznawczego, między innymi:
Badanie pozwala uzyskać zarówno ogólny wynik funkcjonowania intelektualnego, jak i bardziej szczegółowy obraz mocnych oraz słabszych stron poznawczych.
Diagnoza intelektu obejmuje:
W przypadku dzieci i młodzieży zalecenia mogą dotyczyć dalszej diagnozy, wsparcia szkolnego, pracy terapeutycznej, sposobów uczenia się lub potrzeby konsultacji w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Opinia zawiera opis celu badania, zastosowanych metod, wyników, profilu funkcjonowania poznawczego oraz wniosków diagnostycznych. Ważną częścią opinii są zalecenia, które pomagają przełożyć wynik badania na praktyczne działania.
W przypadku dzieci i młodzieży opinia może pomóc rodzicom lepiej zrozumieć, z czego wynikają trudności dziecka i jakiego rodzaju wsparcie będzie dla niego najbardziej adekwatne.
Koszt kompleksowego badania intelektu – 600 zł
Wynik badania intelektu nie powinien być traktowany jako pełny opis osoby. Jest ważną informacją o funkcjonowaniu poznawczym, ale wymaga interpretacji w kontekście rozwoju, zdrowia, emocji, motywacji, warunków edukacyjnych i aktualnej sytuacji życiowej.
Dlatego w HOLiS-TERA diagnoza intelektu jest rozumiana jako element szerszego spojrzenia na funkcjonowanie dziecka, nastolatka lub osoby dorosłej.